Over ontbrekende bladzijden en verborgen en open loyaliteiten

Onlangs was ik bij de voorvertoning van de documentaire Tussen broers van Tom Fassaert in het Louis Hartlooper complex in Utrecht. Het Bert Hellinger Instituut was uitgenodigd om de voorvertoning bij te wonen en in de zaal trof ik verschillende vakgenoten. Tussen broers is een indrukwekkende documentaire die de familiegeschiedenis vertelt van de familie Fassaert.

Na de scheiding van de ouders zijn Rob en René op drie- en zesjarige leeftijd achtergelaten in een pleegtehuis door hun vader, die daarna voorgoed verdwijnt uit het leven van de twee broers. Na twee jaar worden ze even plotseling als ze zijn achtergelaten weer opgehaald door hun moeder. Wanneer zij uiteindelijk vertrekt naar Zuid-Afrika worden de inmiddels volwassen zonen weer achtergelaten.

Met broer René gaat het dan niet goed en hij wordt opgenomen in de psychiatrie. Rob, die inmiddels psycholoog is geworden, besluit hem daar weg te halen. Rob blijft zijn broer bezoeken en begeleiden in zijn zelfstandig wonen. Tom, de zoon van Rob, filmt de zorgmomenten tussen de broers al zeven jaar. De documentaire brengt die momenten mooi in beeld.

We zien ook veel huiselijke beelden van Tom, de documentairemaker, als kind want vader Rob was zelf ook een gedreven filmer. Dit stop als er in hem iets knakt na zijn scheiding. Dat waar hij altijd zo bang voor was, dat ook hij als vader zijn gezin niet bij elkaar kan houden, gebeurt. Na 20 jaar is zijn huwelijk voorbij. De angst dat dit patroon zich weer zal herhalen huist ook in Tom, zeker nu hij zelf net vader is geworden. De verbroken verbanden in deze familiegeschiedenis herhalen zich.

Na het overlijden van hun moeder in Zuid-Afrika gaan beide broers op zoek naar hun verdwenen vader om zo te speuren naar de hiaten in deze familiegeschiedenis. De documentaire laat pijnlijk prachtig de verborgen en de open loyaliteiten zien. Ook het feit dat deze reis naar de verdwenen vader nu pas mogelijk is, wanneer beide broers de 70 al zijn gepasseerd, is een mooie verwijzing naar hoe loyaliteiten ons in de greep kunnen houden.

Gaandeweg deze reis en speurtocht door de ongeschreven en pijnlijke bladzijden van deze familie worden we als kijker getuige van alle patroonherhalingen van verbroken verbanden in deze familiegeschiedenis, die zich al zeker drie generaties herhalen. Ook zien we het proces van filmmaker en kleinzoon Tom, die eerst als een vlieg op de muur deze documentaire wil maken maar langzaam maar zeker in het verhaal wordt gezogen. Ook hij stelt zichzelf vragen en heeft, nu hij zelf vader is geworden, de zorg dat deze patronen zich wederom zullen herhalen.

En terwijl ik kijk naar deze documentaire kan ik alleen maar denken wat een moed en doorzettingsvermogen deze mensen hebben om deze zoektocht aan te gaan. Dwars door teleurstelling en pijn heen. De geschiedenis wil nu eenmaal in beeld met the good, the bad and the ugly – en in dit geval met zoveel ontbrekende bladzijden.

Dit verlangen ken ik. Het verlangen om te weten wie je voorouders zijn, wat hun verhalen en hun beweegredenen waren. Ik heb ook een lege bladzijde. Van de vader van mijn oma ontbreekt ook elk spoor. Mijn overgrootmoeder werd zwanger van hem, maar ze zijn nooit getrouwd of bij elkaar gebleven. Jaren later is de moeder van mijn oma getrouwd en in dat gezin is mijn oma opgegroeid.

Over de vader van mijn oma weet ik alleen dat hij een Joodse groenteboer was uit de Pretoriastraat uit Amsterdam. Hoe hij heette of hoe het hem is vergaan, dat weet ik niet. Ik weet dat van alle Joodse mensen die in de oorlog uit die buurt zijn weggehaald er maar weinig zijn teruggekeerd.

Op televisie zijn er momenteel veel programma’s die speuren in een verborgen verleden. Ik ken dat verlangen heel goed. Niet uit nieuwsgierigheid maar uit een diep gevoel van willen weten. Die lege bladzijde beschrijven met feiten en wetenswaardigheden, die geschiedenis compleet maken. Ik voel me verbonden met dat verhaal. Tegelijkertijd voel ik elke keer weer een belemmering om deze zoektocht aan te gaan. Ik onderneem niet of nauwelijks actie. Mijn lijf komt letterlijk niet in actie. Iets houdt me tegen. Die verborgen loyaliteit is wat ik nu te nemen heb, tot er een moment komt dat mijn verlangen groter wordt dan de verborgen loyaliteit in mij.

Tussen broers is op het moment van schrijven te zien in de bioscoop. Van dezelfde maker, Tom Fassaert, is ook op NPO start A Family Affair te zien. Deze documentaire uit 2015 belicht de moeder van Rob en René die het gezin verliet om naar Zuid-Afrika te gaan.