Het toeziend oog

In onze opleidingen oefenen we uiteraard veel. Deelnemers begeleiden zo ook in plenaire setting een opstelling, in aanwezigheid van de andere deelnemers en de trainer. De uitnodiging is altijd dat het óefenen is, dat je een time-out kunt vragen, dat je het even niet meer mag weten en dat je ook mag vastlopen. In al wat er gebeurt zit lering, zo simpel is het. Althans vanuit mijn perspectief als trainer.

En ja dat oefenen terwijl er meegekeken wordt, is natuurlijk ook spannend. Dat kan helpend zijn (de welbekende gezonde spanning), maar het kan ook de toegang tot iemands vrije potentieel blokkeren.

Zo ook laatst: een deelnemer en begeleider van de opstelling – laten we haar fictief Sabine noemen – had een goed startgesprek en de opstelling was gaande. Na enige tijd kon zij echter niet meer bij haar eigen waarnemingsvermogen en besloot ze op een kwetsbare en tegelijkertijd krachtige manier om de opstelling te stoppen.

In de reflectie achteraf deelde ze: “Ik had last van het toeziend oog van de groep, van jou. En dit ken ik wel, dat gebeurt me soms ook in andere situaties. In mijn moeders’ familie was er sprake van toezien en aan normen van de buitenwereld moeten voldoen.”

We besluiten om het op te stellen, haar moeder en de vader van haar moeder (opa). Het beeld laat meteen zien dat opa met een streng toeziend oog naar moeder kijkt en dat moeder zich van hem afdraait en zich met haar handen beschut tegen het toezien.

Ik laat Sabine uitspreken aan haar moeder: “Ik zie je.” Het resoneert op meer plekken, ook bij de omstanders. We geven het tijd.

En dan valt het me binnen: iemand die toeziet, die zíet niet! Een toeziend oog ziet niet de unieke kwaliteiten van de ander, die kijkt door zijn of haar eigen frame van wat goed en fout is. Het toeziend oog kijkt niet met oprechte interesse, die is niet nieuwsgierig naar hoe iemand zichzelf is. Iemand die toeziet, die heeft nodig dat de dingen kloppen en gaan zoals afgesproken.

Dat is natuurlijk heel goed in sommige functies, bijvoorbeeld surveillanten tijdens een schriftelijk examen dat afgenomen wordt. Maar als je als ouders toeziet op je kinderen, wat doe je dan werkelijk? Als je als manager toeziet op je personeel, welk effect heeft dat dan? En als er vroeger op je toegezien werd, wat heeft dat dan gedaan met je eigen potentieel?

Laten we elkaar met openheid en interesse bekijken en elkaar zien voor wie de ander is. Zodat we dan de ander oprecht kunnen zeggen: “Ik zie jou.”