Het verschil tussen systeemtherapie en systemisch werken

Wat is systeemtherapie?

Systeemtherapie is een erkende vorm van psychotherapie die ook wel relatie- en gezinstherapie wordt genoemd. Een belangrijk kenmerk is dat belangrijke naasten zoals een partner, ouders of kind worden betrokken in de therapie. De focus ligt op relaties en interactiepatronen: hoe mensen elkaar beïnvloeden, vastzetten of juist ruimte geven.

Systeemtherapie is ingebed in de zorg en heeft een expliciet therapeutisch doel. Het is gericht op behandeling, verandering en vermindering van klachten. Het vertrekt vanuit een hulpvraag of probleem dat opgelost wil worden.

In systeemtherapie wordt een probleem niet gezien als iets van één individu, maar als iets dat ontstaat en blijft bestaan binnen een relationeel systeem. Bijvoorbeeld in een relatie leunen partners emotioneel te zwaar op elkaar. De ene partner voelt zich verantwoordelijk voor het humeur van de ander. Systeemtherapie helpt om de grens tussen ‘ik’ en ‘wij’ te herstellen, waardoor beide partners meer ruimte en autonomie ervaren.

De centrale vraag in systeemtherapie is vaak:
“Wat gebeurt er tussen mensen waardoor dit probleem in stand blijft?”

Wat is systemisch werken?

Systemisch werken is geen (erkende) therapievorm en zeker geen behandeling, maar een manier van kijken. Daarbij worden de systemische principes betrokken: erbij horen, ordening, uitwisseling en bestemming. Het kan onderdeel zijn van therapie, maar overstijgt de zorgcontext. Het wordt ook toegepast in organisaties, onderwijs en bij maatschappelijke vraagstukken.

Daarnaast begint systemisch werken bij het niet willen oplossen van problemen. Het draait om het willen begrijpen wat die problemen in beeld brengen aan onbewuste loyaliteiten. Vanuit dat begrip en inzicht ontstaat vanuit systemisch werken een beweging.

Dat werkt door fenomenologisch te kijken naar systemen. Zo kun je het geheel waarnemen. Je kijkt niet naar de details van oorzaak en gevolg, maar laat eerst alle informatie op je afkomen, zonder daar een interpretatie aan te geven. Daarbij worden de systemische principes betrokken: erbij horen, ordening, uitwisseling en bestemming. Ook wordt onderzocht hoe gebeurtenissen uit het verleden, zowel het leven van de cliënt zelf, als ook in het leven van zijn of haar (voor) ouders, nog meespelen in het actuele vraagstuk.

In tegenstelling tot systeemtherapie zijn bij systemisch werken de betrokken familieleden of naasten meestal niet aanwezig. De aandacht ligt minder op de directe interactie tussen mensen en meer op het waarnemen van onderliggende herhalende dynamieken, ordeningen en verhoudingen. Systemisch werken helpt om inzicht te krijgen in onbewuste loyaliteiten, waardoor je daarna anders kunt handelen.

De centrale vraag in systemisch werken is:
“Welke onbewuste loyaliteiten houden dit probleem in stand?”

En nog een kleine kanttekening

Het woord systemisch wordt tegenwoordig op verschillende manieren gebruikt. Dit woord ‘systemisch’ heeft de oprichter van het Bert Hellinger Instituut, Jan Jacob Stam, in de wereld geroepen om in navolging van Gunthard Weber, onderscheid te maken met al bestaande systeembenaderingen. Wij bedoelen met ‘systemisch’ de interpretatie van Bert Hellinger, namelijk met medeneming van de werking van de systemische principes en het gegeven dat het verleden –  intergenerationeel – meespeelt in het heden.